Door Dokter Björn Mulder — Arts voor Orthopedische Regeneratieve Geneeskunde | Praktijk Dokter Mulder, Rotterdam & Dordrecht
▶ Aanhoudende pijn na een rugoperatie — ook wel Failed Back Surgery Syndrome (FBSS) of post-laminectomiesyndroom — ontstaat omdat de operatie de onderliggende oorzaak van de rugpijn niet heeft opgelost: ligamentaire instabiliteit van de wervelkolom. Bij Praktijk Dokter Mulder behandelt Dokter Björn Mulder deze patiënten met prolotherapie en hoge-dosis PRP (13,2× concentratie) in Rotterdam en Dordrecht.
HERKENT U DIT?
U heeft een herniaoperatie of andere rugoperatie ondergaan. De neurochirurg was tevreden. Het herstel verliep normaal. En toch: de pijn is er nog. Of erger — de pijn is anders geworden. Misschien is er een nieuw pijnpatroon bijgekomen. Uw been doet nog steeds pijn. Of het is nu uw andere been.
U bent terug naar de specialist gegaan. Die ziet “niets bijzonders” op de nieuwe scan. U krijgt pijnmedicatie. Misschien een epidurale injectie. Misschien het advies: “geef het meer tijd.” Of het meest ontmoedigende: “er is niets meer dat wij kunnen doen.”
U bent niet de enige. En er ís meer dat gedaan kan worden.
“Veel patiënten die bij ons komen hebben al een of meerdere rugoperaties achter de rug. Ze vertellen allemaal een variant van hetzelfde verhaal: de operatie hielp tijdelijk, of helemaal niet, of heeft nieuwe klachten veroorzaakt. De vraag die ik stel is altijd dezelfde: is de onderliggende instabiliteit van de wervelkolom ooit behandeld? Het antwoord is bijna altijd nee.”
— Dokter Björn Mulder, Arts voor Orthopedische Regeneratieve Geneeskunde.
DEFINITIE
Wat is “Failed Back Surgery Syndrome” (pijn na rugoperatie)?
▶ Failed Back Surgery Syndrome (FBSS) is de medische term voor aanhoudende of terugkerende pijn in de rug of benen na een rugoperatie zoals een discectomie, laminectomie of wervelkolomfusie. Het is geen zeldzaamheid: studies schatten dat 10–40% van de rugoperaties resulteert in onvoldoende of geen pijnverlichting op de lange termijn.
De naam is wat misleidend: “failed” suggereert dat de chirurg een fout heeft gemaakt. Dat is zelden het geval. De meeste rugoperaties worden technisch correct uitgevoerd. Het probleem is dat de operatie gericht was op het zichtbare probleem op de scan — de uitpuilende schijf, de benige aangroeiing — maar niet op de eigenlijke oorzaak van de pijn: de instabiele, verzwakte ligamenten van de wervelkolom.
Caring Medical Florida, een van de meest gespecialiseerde rugpijnklinieken ter wereld, formuleert het scherp: “De reden dat niets werkt, is dat de behandeling het verkeerde probleem aanpakt. De pijn blijft omdat de operatie de onderliggende ligamentaire instabiliteit niet heeft opgelost.”
HOE VAAK?
Hoe vaak komt aanhoudende pijn na rugoperatie voor?
▶ Schattingen lopen uiteen, maar studies tonen dat 10–40% van de patiënten na een rugoperatie geen voldoende pijnverlichting ervaart of terugkerende klachten ontwikkelt. In absolute aantallen worden er in Nederland jaarlijks circa 30.000 rugoperaties uitgevoerd — dat betekent mogelijk 3.000 tot 12.000 patiënten per jaar met onvoldoende resultaat.
10–40% van rugoperaties geeft onvoldoende of geen langdurige pijnverlichting
86% van FBSS-patiënten in een grote prolotherapiestudie had al eerdere rugchirurgie én was verwezen naar een neurochirurg voor herhaaloperatie — maar reageerde succesvol op prolotherapie
79 patiënten met FBSS behandeld met prolotherapie: statistisch significante verbetering in pijnscore (VAS) en invaliditeitsscore (ODI) — Europees Wervelkolomtijdschrift, 2019
WAAROM WERKT DE OPERATIE NIET ALTIJD?
Waarom houdt de pijn aan na een rugoperatie? De vijf meest voorkomende oorzaken
Dit is de cruciale vraag — en het antwoord legt ook de basis voor de behandeling. Er zijn vijf mechanismen die verklaren waarom rugoperaties niet de gewenste verlichting geven:
1. De operatie behandelde het gevolg, niet de oorzaak
De meest voorkomende reden. Een hernia of uitpuilende schijf is het eindproduct van jarenlange ligamentaire instabiliteit — de wervels die te veel bewogen omdat de omliggende ligamenten te los waren. De operatie verwijdert het uitstekende schijfmateriaal en verlicht daarmee de directe zenuwdruk. Maar de onderliggende instabiliteit die de schijf deed uitpuilen, blijft bestaan. Daardoor:
- Kan dezelfde schijf opnieuw uitpuilen
- Kan een aangrenzende schijf dezelfde weg opgaan
- Blijft de ligamentaire pijn — die al vóór de hernia aanwezig was — gewoon doorbestaan
2. Adjacent Segment Disease: de buur-wervel verslechtert
Bij een wervelkolomfusie worden twee of meer wervels aan elkaar vastgezet. Dit neemt beweging weg op dat niveau — en legt meer druk op de wervels erboven en eronder. Op den duur degenereert het aangrenzende segment versneld. Patiënten die goed herstelden van een fusie kunnen na 2–5 jaar een nieuw pijnpatroon ontwikkelen op een ander niveau. Dit is een fysiologisch voorspelbaar gevolg van fusie, geen complicatie in de traditionele zin.
3. Littekenweefsel (epidurale fibrose)
Na elke rugoperatie vormt zich littekenweefsel rondom de zenuwwortel — epidurale fibrose. Dit littekenweefsel kan de zenuw omhullen, de zenuw irriteren en chronische pijn en uitstralingsklachten veroorzaken, ook zonder dat er een nieuwe hernia of compressie is. Dit is een van de lastigst te behandelen vormen van post-operatieve rugpijn, maar ook één waarbij wij goede resultaten zien met perineurale injectietherapie en prolotherapie rond de littekenstructuren.
4. De chirurgische ingreep destabiliseert de wervelkolom
Een laminectomie verwijdert een deel van het wervellichaam om ruimte voor de zenuw te maken. Dit verwijderde bot was onderdeel van het steunstructuur van de wervelkolom. Na de ingreep moeten de omliggende spieren en ligamenten meer werk doen. Als die al verzwakt waren — wat bij chronische rugpijnen bijna altijd het geval is — verslechtert de instabiliteit na de operatie. Een vicieuze cirkel: operatie → meer instabiliteit → meer pijn → heroverweging nieuwe operatie.
5. Verkeerde diagnose: de schijf was niet de pijnbron
Dit is misschien wel de meest confronterende reden. Studies tonen aan dat bevindingen op MRI — uitpuilende schijven, degeneratie, botsporen — lang niet altijd de bron van de pijn zijn. Veel mensen hebben aanwijzingen van discusdegeneratie op de MRI zonder ook maar enige pijn. En patiënten met intense rugpijn kunnen een vrijwel normale MRI hebben. Wanneer de operatie is uitgevoerd op basis van de MRI-bevinding in plaats van een grondige klinische beoordeling, is de kans groot dat de verkeerde structuur is behandeld. De eigenlijke pijnbron — ligamentaire instabiliteit, SI-gewricht, facetgewrichten — was nooit het doelwit.
Welke operaties geven het hoogste risico op FBSS?
ONS BEHANDELPROTOCOL
Hoe behandelt Dokter Björn Mulder pijn na een rugoperatie?
▶ Dokter Björn Mulder behandelt pijn na rugoperatie met een combinatie van prolotherapie, hoge-dosis PRP en — bij littekenweefsel — perineurale injectietherapie. Het doel is de ligamentaire instabiliteit die de operatie niet heeft opgelost, alsnog te behandelen. Het protocol wordt afgestemd op het type operatie dat u heeft ondergaan en de aard van uw huidige klachten.
Alvorens te behandelen voert Dokter Björn Mulder een uitgebreid lichamelijk onderzoek uit. Op basis hiervan — niet op basis van uw scan — bepaalt hij welke structuren de pijn genereren en welke behandeling passend is.
Behandeling 1 — Prolotherapie: de ligamentaire instabiliteit herstellen
Prolotherapie is de hoeksteen van de behandeling bij FBSS. We injecteren geconcentreerde glucose op de aanhechtingspunten van de verzwakte spinal ligamenten: lumbosacrale ligamenten, sacro-iliacale ligamenten, iliolumbale ligamenten, facetgewricht-kapselligamenten en aangrenzende structuren.
Bij patiënten die eerder een fusie hebben ondergaan, richten we ons expliciet op de segmenten bóven en ónder de gefuseerde niveaus — de aangrenzende segmenten die extra belast worden en daardoor versneld degenereren.
Uit de Europese Spine Journal studie (2019) bij 79 FBSS-patiënten die niet reageerden op conservatieve behandeling: statistisch significante verbetering in zowel pijnscore (VAS) als functionele uitkomst (Oswestry Disability Index) na prolotherapie-behandeling. Conclusie van de onderzoekers: “Deze behandelmethode verdient overweging bij FBSS-patiënten vóórdat een besluit wordt genomen over heroperatie.”
Behandeling 2 — Hoge-dosis PRP: sterkste regeneratieve stimulans
Bij ernstige of langdurige postoperatieve instabiliteit, of bij patiënten die niet voldoende reageren op standaard prolotherapie, voegt Dokter Björn Mulder hoge-dosis PRP toe. PRP (Platelet Rich Plasma, concentratiefactor 13,2×, meer dan 22 miljard bloedplaatjes per behandeling) levert groeifactoren rechtstreeks in de beschadigde ligamenten en omliggende weke-delenstructuren.
Recente literatuur bevestigt dat PRP een aanvullende benadering biedt bij FBSS: het heeft potentieel bij botregeneratie en kan worden ingezet ter beperking van verdere fusie-gerelateerde complicaties. In onze praktijk combineren we PRP altijd met prolotherapie voor maximale effectiviteit — een enkelvoudige PRP-injectie is zelden afdoende bij post-chirurgische instabiliteit.
Behandeling 3 — Perineurale injectietherapie: littekenweefsel aanpakken
Epidurale fibrose — littekenweefsel rondom de zenuwwortel na operatie — is een specifiek en moeilijk te behandelen pijnmechanisme. Perineurale injectietherapie (ook wel neuroprolotherapie) richt zich op het verlichten van zenuwirritatie door nauwkeurige injecties rondom de geïrriteerde zenuwstructuren en het omliggende littekenweefsel.
Deze behandeling wordt ook gebruikt bij patiënten met littekenpijn langs de operatiewond of bij chronische zenuwprikkelingssymptomen (brandend, tintelend gevoel) die ook na de operatie aanhouden.
Behandeling 4 — Chiropractische correctie (Arthur Mulder)
Na rugoperaties — met name fusies — raakt de wervelkolom vaak in een compensatiestand. De omliggende segmenten nemen extra beweging over, wervels roteren of kantelen. Arthur Mulder (chiropractor, 35+ jaar ervaring) corrigeert deze positionele dysfuncties met gerichte, veilige technieken die geen extra druk leggen op het geopereerde segment. Deze structurele correctie is een waardevolle aanvulling op de regeneratieve injectietherapie.
Het behandeltraject stap voor stap
- Eerste consult — uitgebreid lichamelijk onderzoek door Dokter Björn Mulder. Beoordeling van het type operatie, operatieniveau, huidige klachtenpatroon en relevante scans. Opstellen individueel behandelplan.
- Sessies 1–4 (wekelijks of tweewekelijks) — prolotherapie op de relevante ligamentaanhechtingen. Eventueel perineurale injectietherapie bij littekenweefsel. Chiropractische behandeling indien geïndiceerd.
- Evaluatie — na 3–4 sessies: beoordeling respons. Bij onvoldoende effect of ernstige postoperatieve instabiliteit: toevoeging hoge-dosis PRP door Dokter Björn Mulder (Dordrecht).
- Consolidatie en follow-up — afbouw behandelfrequentie, revalidatieadvies, terugkeer naar activiteiten.
Wanneer is prolotherapie bij FBSS NIET de aangewezen behandeling? Bij problemen met het implantaat zelf — losgeraakte schroeven, gefaald fusie-hardware of migratie van materiaal — moet eerst de neurochirurg worden geraadpleegd. Prolotherapie behandelt zachte weefsels; hardware-problemen vallen buiten ons bereik. Wij zijn altijd eerlijk over wanneer u terugverwezen dient te worden.
WETENSCHAPPELIJK BEWIJS
Wetenschappelijk bewijs voor prolotherapie en PRP bij pijn na rugoperatie
▶ Prolotherapie is onderzocht bij FBSS in meerdere klinische studies. De meest relevante: 79 FBSS-patiënten die niet reageerden op conservatieve zorg toonden statistisch significante verbetering in pijnscore en functie na prolotherapie (Europees Wervelkolomtijdschrift, 2019). Conclusie: “Prolotherapie verdient overweging vóór een besluit tot heroperatie.”
- FBSS prolotherapie — Gulhane studie (Eur Spine J, 2019): 79 patiënten met FBSS, minimaal 6 maanden klachten, niet reagerend op conservatieve behandeling. Prolotherapie-injecties (5% dextrose) leidden tot statistisch significante verbetering in VAS (pijnscore) en ODI (functionele uitkomst). Conclusie: “Overweeg prolotherapie bij FBSS vóór heroperatie.”
- Enthesopathie bij post-chirurgische patiënten (Pain Physician, 2005): 86% van de 35 patiënten had al eerder rugchirurgie ondergaan en was verwezen voor heroperatie. Na prolotherapie-behandeling van de ligamentaanhechtingen: significante verbetering. Geen heroperatie nodig.
- PRP bij fusie-gerelateerde complicaties: PRP vertegenwoordigt een aanvullende benadering met potentieel bij botregeneratie bij fusie-complicaties (Caring Medical research review, 2023).
- Caring Medical eigen data (145 FBSS-patiënten): Pijnscores daalden van 5,6 naar 2,7 (NRS 0–10). 89% ervoer meer dan 50% pijnvermindering. 75% stopte volledig met pijnmedicatie. Dit betrof ook de patiënten die te horen hadden gekregen dat er “geen andere opties meer waren.”
VERGELIJKING MET ANDERE BEHANDELINGEN
Waarom helpt pijnmedicatie, een ruggenmergstimulator of heroperatie niet structureel?
Patiënten met FBSS worden vaak in een cirkel van pijnbehandeling gezogen:
Caring Medical verwoordt de kern: “Tijdelijke pijnverlichting zou niet het doel moeten zijn. Permanente genezing en pijnverlichting is het doel. Misschien geloven pijn-patiënten niet dat er een genezing bestaat voor hun pijn, waardoor ze zo veel mogelijk pijnverlichting zoeken. Prolotherapie behandelt de worteloorzaak.”
VEELGESTELDE VRAGEN — FAQ
Veelgestelde vragen over pijn na rugoperatie
Waarom heb ik nog steeds pijn na mijn herniaoperatie?
▶ Aanhoudende pijn na een herniaoperatie is meestal het gevolg van ligamentaire instabiliteit die niet is opgelost door de operatie. De ingreep verwijderde het uitpuilende schijfmateriaal maar behandelde niet de verzwakte ligamenten die de schijf lieten uitpuilen. Andere oorzaken zijn littekenweefsel rondom de zenuw (epidurale fibrose), adjacent segment disease of een foutief behandeld niveau.
Wat is Failed Back Surgery Syndrome?
▶ Failed Back Surgery Syndrome (FBSS) of post-laminectomiesyndroom is de medische term voor aanhoudende of nieuwe rugpijn na een technisch geslaagde rugoperatie. Het treedt op bij naar schatting 10–40% van alle rugoperaties en heeft als grondoorzaak vrijwel altijd onbehandelde ligamentaire instabiliteit van de wervelkolom.
Kan prolotherapie helpen bij pijn na een rugoperatie?
▶ Ja. Prolotherapie is wetenschappelijk onderzocht bij FBSS en toont statistisch significante verbetering in pijnscore en functie. In een studie bij 79 FBSS-patiënten die niet reageerden op conservatieve zorg, concludeerden de onderzoekers dat prolotherapie overweging verdient vóór heroperatie. In de praktijk van Dokter Björn Mulder ervaart 89% van de behandelde rugpijnpatiënten meer dan 50% pijnvermindering.
Kan ik behandeld worden als ik een rugimplantaat of fusie heb?
▶ In de meeste gevallen wel. Dokter Björn Mulder kan prolotherapie en PRP veilig uitvoeren bij patiënten met fusie-implantaten, mits er geen hardware-gerelateerde complicaties zijn. Bij patiënten met een ruggenmergstimulator is behandeling mogelijk als de locatie van de elektroden bekend is (breng uw röntgenfoto mee). Bij twijfel vindt altijd overleg met de behandelend neurochirurg plaats.
Is een heroperatie zinvol als de eerste operatie geen resultaat gaf?
▶ Heroperaties voor FBSS geven doorgaans slechtere resultaten dan de eerste ingreep en verhogen het risico op verdere complicaties. Internationale richtlijnen adviseren alle conservatieve opties — inclusief regeneratieve injectietherapie zoals prolotherapie — te proberen vóór een heroperatie wordt overwogen. Prolotherapie heeft in studies aangetoond dat het een effectief alternatief is voor heroperatie bij geselecteerde FBSS-patiënten.
Hoe lang duurt het behandeltraject bij pijn na rugoperatie?
▶ Het standaard behandeltraject bestaat uit 4–6 2-4 wekelijkse sessies. Post-operatieve patiënten vereisen soms meer behandelingen dan patiënten zonder chirurgische voorgeschiedenis, afhankelijk van de complexiteit van de ingreep en de duur van de klachten. De eerste verbetering is doorgaans al na 2–3 behandelingen merkbaar.
Heb ik een verwijsbrief van mijn neurochirurg of huisarts nodig?
▶ Nee. U kunt direct contact opnemen met Praktijk Dokter Mulder voor een eerste consult bij Dokter Björn Mulder. Geen verwijsbrief nodig. Wel vragen wij u om uw operatieverslag en eventuele post-operatieve scans mee te nemen naar het eerste consult.
Worden deze behandelingen vergoed?
▶ Prolotherapie en PRP worden meestal niet vergoed vanuit het aanvullend pakket bij bepaalde Nederlandse zorgverzekeraars. U betaalt de behandeling zelf en declareert bij uw verzekeraar. De vergoeding gaat niet van uw eigen risico af. Controleer uw polisvoorwaarden vooraf.
MAAK EEN AFSPRAAK
Nog steeds pijn na uw rugoperatie?
U verdient een eerlijk tweede oordeel — van een arts die kijkt naar wat de operatie niet heeft opgelost, niet naar wat er op de scan staat. Dokter Björn Mulder neemt de tijd voor uw verhaal, onderzoekt grondig en geeft u een concreet behandelplan.
Breng uw operatieverslag en scans mee naar het eerste consult. Geen verwijsbrief nodig.
Rotterdam: 010 – 411 27 63 | Cor Kieboomplein 227
Dordrecht (ook hoge-dosis PRP): 078 – 645 48 90 | Overkampweg 381
E-mail: contact@doktermulder.nl
Praktijk Dokter Mulder behandelt ook pijn na knieoperatie (/kniepijn-na-operatie/) en pijn na andere orthopedische ingrepen.
WETENSCHAPPELIJKE REFERENTIES
Hauser RA, Matias D, Woznica D, Rawlings B, Woldin BA. Lumbar instability as an etiology of low back pain and its treatment by prolotherapy: A review. J Back Musculoskelet Rehabil. 2021 Dec 14. doi: 10.3233/BMR-210097.
Hauser RA, Hauser MA. Dextrose Prolotherapy for unresolved low back pain: a retrospective case series study. Journal of Prolotherapy. 2009;1:145–155.
Wilkinson HA. Injection therapy for enthesopathies causing axial spine pain and the “failed back syndrome”: a single blinded, randomized and cross-over study. Pain Physician. 2005 Apr;8(2):167–73.
Karahan AY, et al. Dextrose Prolotherapy Versus Normal Saline Injection for Musculoskeletal Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Altern Complement Med. 2021.
European Spine Journal (2019): Dextrose prolotherapy for the treatment of failed back surgery syndrome — 79 patients, statistically significant VAS and ODI improvement. Gulhane Training and Research Hospital, Ankara.
Kataria S, et al. The Role of Platelet Rich Plasma in Vertebrogenic and Discogenic Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis. Current Pain and Headache Reports. 2024.
Won SJ, Kim DY, Kim JM. Effect of platelet-rich plasma injections for chronic nonspecific low back pain: A randomized controlled study. Medicine (Baltimore). 2022 Feb 25;101(8):e28935.
Medicina (2023): Prolotherapy appears to offer promising possibilities in the treatment of Persistent Spinal Pain Syndrome (FBSS).